در سال‌های اخیر، صنعت پرورش ماهیان به دلیل افزایش علاقه به نگهداری آکواریوم‌های خانگی و توسعه بازارهای تجاری، رشد قابل توجهی را تجربه کرده است. این صنعت تنها جنبه اقتصادی ندارد، بلکه به حفظ تنوع زیستی، آموزش زیست‌محیطی و حتی ایجاد آرامش روانی در زندگی شهری کمک می‌کند. با این حال، حساس نگهداری ماهیان زینتی کاری و دقت بالاست. کوچکترین تغییر در آب، میزان اسیدیته، یا شفافیت آب می‌تواند سلامت و ظاهر ماهی‌ها را تحت تأثیر قرار دهد.

از سوی دیگر، تشخیص بیماری دیرهنگام یا تغذیه نامناسب، بررسی‌های مالی و زیستی قابل توجه به پرورش‌دهندگان وارد می‌کند. به همین دلیل، یافتن روش‌هایی که می‌توانند مدیریت این شرایط پیچیده را ساده‌تر و دقیق‌تر کنند، به یک مورد تبدیل می‌شوند.

با گسترش فناوری‌های دیجیتال، توجه پژوهشگران به استفاده از ابزارهای نوین برای حل این چالش‌ها افزایش یافته است. فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی و اینترنتی اشیا این امکان را فراهم می‌کنند که اطلاعات محیطی به‌صورت مداوم جمع‌آوری و تحلیل شود.

اینترنت اشیا به شبکه‌های حسگرها گفته می‌شود که می‌تواند مانند دما، میزان و کیفیت آب را ثبت کند، و هوش مصنوعی با تحلیل این داده‌ها، الگوها و هشدارهای لازم را می‌دهد. با وجود این پیشرفت‌ها، بیشتر مطالعات پیشین بر روی ماهیان خوراکی و ماهیان زینتی، با نظرهای خاص خود از رنگ، رفتار و تراکم زیستی، کمتر به اختصاصی پرداخته می‌شود. همین موضوع انجام پژوهش‌های هدفمند در این حوزه برجسته‌تر می‌کند.

در همین راستا، رقیه محمودی، پژوهشگر مرکز تحقیقات ژنتیک و اصلاح نژاد ماهیان سردابی یاسوج، تحقیقی را در زمینه به‌کارگیری فناوری‌های هوشمند در مدیریت پرورش ماهیان زینتی انجام داده است. این پژوهش با نگاهی کلی و تحلیلی، به بررسی استفاده از ترکیب هوش مصنوعی و اینترنت اشیا در فرآیندهای مختلف پرورش ماهیان زینتی می‌پردازد و می‌کند تصویری روشن از وضعیت فعلی، مزایا و چالش‌های این طرح‌های نوین ارائه می‌دهد. هدف اصلی این کار، نزدیک کردن یک رشته علمی به نیازهای عملی پرورش دهندگان و فعالان صنعت ماهیان زینتی عنوان شده است.

روش انجام این پژوهش از نوع مرور نظام مند منابع علمی بوده است. در این روش، پژوهشگر به جای انجام آزمایشی میدانی، مقالات و مطالعات علمی منتشر شده در فاصله سالهای 2018 تا 2025 را به‌دقت بررسی کرده است. بررسی این بررسی بر روی کاربردهای هوش مصنوعی و اینترنت اشیا در زمینه هایی مانند پایش کیفیت آب، تشخیص زودهنگام بیماری، مدیریت تغذیه، میزان زیست توده و تحلیل رفتار ماهیان زینتی بوده و با کنار هم قرار دادن نتایج این مطالعات، تصویری جامع از پیشرفت ها و محدودیت های موجود ترسیم شده است.

یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که ترکیب‌های جمع‌آوری‌شده توسط حسگرها با مدل‌های رایانه‌ای، ماشین‌ها و بینایی رایانه‌ها را می‌توان سرعت و دقت تصمیم‌گیری را در مدیریت آکواریوم‌ها به‌دست آورد. این سیستم‌ها قادرند تغییرات جزئی محیطی یا رفتاری را شناسایی کرده و پیش از بروز مشکل جدی، هشدار لازم را ارائه دهند. با این حال، بررسی‌ها حاکی از آن‌ها هستند که هزینه‌های بالای پیاده‌سازی و داده‌های استاندارد، با هدف توسعه این فناوری‌ها به شماره می‌روند.

در این مطالعه مطالعه شده است که آینده پرورش ماهیان به توسعه سامانه‌های هوشمند بومی و مقرون‌به‌صرفه وابسته است. سامانه‌هایی که نه‌تنها را ساده‌تر می‌کنند، بلکه به بهبود سلامتی و محیط زیست پایدار نیز کمک می‌کنند. پژوهش نشان می‌دهد بدون توجه به شرایط خاص گونه‌های زینتی و نیازهای واقعی پرورش ده‌ها، استفاده از این فناوری‌ها با آسیب‌های همراه خواهد بود.

بر اساس اطلاعات تکمیلی ارائه‌شده در این تحقیق علمی، سامانه‌های تولید بر روی هوش مصنوعی و اینترنت اشیا می‌توانند پایش لحظه‌ای سلامت، رفتار و تغذیه ماهیان زینتی را ممکن سازند. این سامانه‌ها با تحلیل الگوهای رفتاری غیرعادی، به تشخیص زودهنگام بیماری‌ها کمک کرده و از تلفات جلوگیری می‌کنند. همچنین، مدیریت هوشمند تغذیه می‌تواند از هدررفت غذا و آب بکاهد.

در عین حال، چالش‌هایی مانند ویژگی‌های اختصاصی برای گونه‌های زینتی، نیاز به زیرساخت‌های اینترنتی و آموزش نیروی انسانی متخصص، به‌عنوان موارد خاص معرفی‌شده‌اند. پیشنهادهای پیشنهادی می‌شوند که پایگاه داده و همکاری میان متخصصان شیلات، مهندسی کامپیوتر و علوم داده می‌شود تا از این طریق، مسیر توسعه این فناوری‌ها هموارتر شود.

این نتایج علمی در فصلنامه «آبزیان زینتی» منتشر شد. نشریه‌های زینتی به انجمن علمی ماهیان تی ایران که به انتشار پژوهش‌های تخصصی در زمینه پرورش و نگهداری ماهیان زینتی می‌پردازد.