به گزارش توژال؛ اعتکاف نشان می دهد که دیپلماسی فرهنگی ما نیازی به کپی برداری از الگوهای غربی ندارد. بازگشت به سنت های اصیل دینی می تواند الگویی ارائه دهد که جذابیت ذاتی داشته و مرزهای جغرافیایی را درنوردیده است. در حالی که همسایگان جنوبی آن میلیاردها دلار در پروژه هایی مانند چشم انداز عربستان سعودی 2030 یا جام جهانی قطر برای خرید اعتبار فرهنگی هزینه می کنند، ایران می تواند با سرمایه گذاری در تعالی انسانی، نفوذ طبیعی خود را از طریق معنویت افزایش دهد. آمار ارائه شده از سوی رئیس اعتکاف نشان از اثربخشی و الهام بخشیدن به اعتکاف رجبیه در کشورهای اسلامی و غیر اسلامی دارد. اعتکاف در فضای مسموم رسانه های غربی که چهره جمهوری اسلامی را خشن، رادیکال و سیاسی نشان می دهند، تصویری از تعالی انسان ایرانی، آرامش درونی و همزیستی مؤمنانه ارائه می دهد. مناسکی مانند اعتکاف حاوی جوهره پیام انقلاب اسلامی یعنی بازگشت به معنویت است و بنابراین می تواند به یکی از ارکان دیپلماسی فرهنگی تبدیل شود.

مراسم اعتکاف؛ سکوت میلیونی و جبهه ملی

اعتکاف صحنه ای است که دو مفهوم به ظاهر متضاد را با یک هنرمند ترکیب می کند. خلوت به معنای انزوای روحی و ارتباط فردی با خدا و جالوت به معنای حضور اجتماعی و نمایش جمعی ایمان است. این رویداد هم ریاضت درونی و فردی است و هم یک مانور معنوی قدرتمند در سطح ملی و حتی جهانی. اما آنچه این تنهایی میلیونی را به پدیده ای فراتر از یک آیین جمعی تبدیل می کند، ترکیب جمعیتی آن است. اگر اعتکاف برای نسل‌های گذشته فقط یک آیین سنتی بود، امروز نمی‌توانست چنین گستره‌ای از مشارکت داشته باشد. در میان این جامعه عظیم، چهره هایی وجود دارند که در تحلیل رایج دینداری کمتر مورد توجه قرار می گیرند; نوجوانان و جوانانی که در ادبیات غالب علوم اجتماعی با برچسب «نسل ز» شناخته می شوند. نسلی که معمولاً به زندگی دیجیتالی نسبت داده می‌شود و از سنت‌ها فاصله می‌گیرد و تجربیات فردی را بر مناسک جمعی ترجیح می‌دهد، اما آمار و مشاهدات میدانی اعتکاف روایتی متفاوت برای ما ارائه می‌کند. روایتی که شکل یک کنش معکوس فرهنگی را از اینجا به خود می گیرد.

عمل معکوس عقب نشینی؛ چالشی برای نظریه نسل “Z”.

حضور گسترده دهه هشتاد در عقب نشینی، نقد عملی نظریه های جبرگرایانه نسل گرایی است. بر اساس آماری که در سال گذشته توسط حجت الاسلام محمد قمی رئیس سازمان تبلیغات اسلامی منتشر شد، میزان مشارکت زائران نسبت به سال قبل 30 درصد افزایش داشته است. به گفته وی، بیش از 70 درصد شرکت کنندگان را نوجوانان و جوانان تشکیل می دهند. رقمی که حاکی از افزایش تقریبا دو برابری حضور این گروه نسبت به سال قبل است. بر اساس همین داده ها حدود 40 درصد زائران دانشجو هستند.

این حضور داوطلبانه نشان دهنده تفاوت های بین نسلی و عاملیت فردی است. نوجوان گوشه نشین برخلاف تصویری که او را زندانی گوشی هوشمند معرفی می کند، آگاهانه از زندگی دیجیتال فاصله می گیرد و نوع دیگری از ارتباط را انتخاب می کند. ارتباط با خود، با خالق و با گروهی از افراد با همین هدف. از این منظر، اعتکاف نقدی زنده بر سبک زندگی تند و سطحی امروزی است.

عقب نشینی تجربه ای ماندگار برای نوجوانان

حجت الاسلام سید علیرضا تکایی – رئیس ستاد اعتکاف کشور – وی در گفت وگو با ایسنا، اعتکاف نوجوانان و جوانان را یک حضور سه روزه نمی داند، بلکه تجربه ای ماندگار می داند که آثار آن را می توان به وضوح در تکامل روحی و روانی شرکت کنندگان مشاهده کرد.

به گفته وی، تثبیت این تأثیر مستلزم استفاده آگاهانه از ابزارهایی مانند خاطره گویی، روایت تجربیات زیسته، هنر و حتی دانش روان شناختی است. ابزارهایی که می تواند معنا و عمق درونی عقب نشینی را در حافظه بلندمدت نوجوانان تثبیت کند.

وی همچنین با اشاره به تاکید مقام معظم رهبری بر توجه به تحولات روحی و روانی زائران، این نگاه را در راستای رویکرد کلان فرهنگی کشور ارزیابی می کند.

همچنین رئیس ستاد اعتکاف کشور، هماهنگی بین خانواده ها، مسئولان آموزشی و فضای عمومی جامعه را برای تقویت گرایش نسل جوان به اعتکاف ضروری می داند و معتقد است هماهنگی این دو طرف زمینه حضور گسترده و پایدارتر نوجوانان را در این فریضه فراهم می کند. از سوی دیگر، آماده‌سازی زیرساخت‌های مساجد و مشارکت فعال متولیان امر می‌تواند مانع از محرومیت علاقه‌مندان شود و دسترسی عمومی به این تجربه معنوی را گسترش دهد.

نوجوانان؛ راویان نسل خود

مدیرعامل بنیاد ملی جوانان نیز عقب نشینی را مرحله ای می داند که نسل جدید سعی در ارائه تصویری جدید از خود دارد. نوجوانان امروزی می خواهند نشان دهند که تصویر «نسل ناشناخته و نامفهوم» دور از واقعیت است. حضور آنان در اعتکاف، نوعی روایت جدید از التزام به راه خدا، اهل بیت(ع) و فطرت پاک انسانی است.

وی تاکید کرد: شکوه اعتکاف های دانش آموزی محصول تصمیم و اراده خود نوجوانان است نه برنامه ریزی مدیران. امروزه به ندرت می توان مسجد، محله یا حتی حسینیه ای را یافت که ردپایی از حضور فعال نوجوانان نداشته باشد. این نسل با حضور خود اعلام می کند که در میدان است و باید جدی گرفته شود. حضوری که در کنار حرکت هایی چون اربعین نوجوانان و «احلی من عسل» جوانان، اعتکاف را به صحنه مسئولیت اجتماعی و معنوی تبدیل کرده است. از این منظر، عقب نشینی امسال نه تنها یک آیین عبادی، بلکه جلوه ای از عقب نشینی مقاومت است. مقاومتی که ریشه در معنا، هویت و کنش اجتماعی دارد.

عقب نشینی از مناسبت مذهبی تا فصل فرهنگی

تکایی اضافه کرد: مراسم اعتکاف از یک مناسبت صرفا مذهبی در حال تبدیل شدن به یک فصل فرهنگی است و از این رو هر ساله برنامه های ویژه ای برای نوجوانان تدارک دیده می شود. امسال در کنار اعتکاف جوانان برنامه هایی مانند حالت پرواز و راویتو طراحی و اجرا شده است و همزمان اعتکاف جوانان در مساجد با محتوای منسجم و برنامه ریزی آموزشی آغاز شده است. کتاب «حالت پرواز» نقشه راه سه روزه برای زندگی با آیات; راهنمای عملی که با 30 بیت نورانی آرامش درونی را ایجاد می کند و اراده را تقویت می کند و سعی می کند آیات را از سطح مطالعه به زندگی روزمره پیوند دهد.

وی گفت: رویداد آموزشی «راویتو» همچنین ۱۲۰ دختر نوجوان را به صورت آنلاین و حضوری برای روایتگری مراسم اعتکاف نوجوانان در مساجد تهران آماده می کند تا بازتاب رسانه ای متفاوتی از این تجربه معنوی از درون شکل گیرد. در کنار این برنامه ها، محافل معرفتی، فعالیت های قرآنی و بسته های آموزشی با محوریت «زندگی با آیات» نیز در اعتکاف امسال پیش بینی شده است تا تجربه اعتکاف نوجوانان فراتر از حضور آیینی، به تجربه ای ماندگار فرهنگی و هویتی تبدیل شود.